45 lat temu Andrzej Wajda kręcił w Trójmieście „Człowieka z żelaza”. Luty 1981 roku był szóstym miesiącem karnawału Solidarności. Pierwszy polski film nagrodzony Złotą Palmą w Cannes rodził się w zawrotnym tempie. Scenariusz wyszedł spod ręki Aleksandra Ścibora-Rylskiego w ciągu kilku dni. Twórcom zależało na uchwyceniu jeszcze świeżych nastrojów Sierpnia ’80 i genezy największego ruchu społecznego w Europie. Zdjęcia z udziałem Krystyny Jandy, Jerzego Radziwiłowicza i Mariana Opani oraz występujących w rolach samych siebie Anny Walentynowicz i Lecha Wałęsy powstawały na Dworcu Gdańsk Główny, na przystanku SKM Gdańsk-Stocznia, w kościele św. Mikołaja oraz na gdyńskich cmentarzach. W filmie pojawiają się plenery stoczniowe obu miast.
– Na Wybrzeżu staramy się realizować fragmenty filmu, które wymagają tego ze względu na tło. Chcemy zrobić pewne sceny w stoczni, niektóre w Gdańsku, w Gdyni, żeby to było wyraźnie zlokalizowane, widoczne, że dzieje się tutaj – wyjaśniał Andrzej Wajda podczas spotkania z Komisją Zakładową NSZZ „S” w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni w lutym 1981 roku. – Taki film nie powinien być odkładany, a pokazany jak najszybciej. Chcielibyśmy skończyć „Człowieka z żelaza” w kwietniu bądź na początku maja. Jeśli się powiedzie, będzie szansa pokazania filmu na rocznicę Sierpnia. Bylibyśmy bardzo szczęśliwi. Oczywiście jeśli film się uda. Jest to najtrudniejszy film, jaki dotychczas robiłem. Wydarzenia są tak blisko nas, że brak dystansu, który mieliśmy przy „Człowieku z marmuru” (...) Tutaj wszyscy wiedzą dokładnie, jak to było. To nas bardzo krępuje Zasłaniamy się co prawda, że to nie jest film dokumentalny, film „Robotnicy 80”, że margines wolności, który musi mieć każdy film fikcyjny, my też mamy. Ale zdajemy sobie sprawę, że widz będzie oglądał film przez pryzmat własnych doświadczeń, porównywał. Jest wielki strach największy, oczywiście, pokazać go tutaj, w Gdańsku, w Gdyni (…) Do 27 lutego pracujemy na Wybrzeżu, potem przenosimy się do Warszawy – opowiadał reżyser.
„Człowiek z Żelaza” wszedł na ekrany polskich kin 27 lipca 1981 roku. Zniknął z nich wraz z wprowadzeniem stanu wojennego. Film zdążyło obejrzeć ponad pięć milionów widzów. Cztery i pół miesiąca po premierze skończył się karnawał Solidarności. Niedługo potem ekipę filmową spotkały represje. Zespół Filmowy „X” (producent) został rozwiązany, a Wajdzie komuna przypięła łatkę wroga systemu. Z następnym swoim filmem musiał się przenieść do Francji. 16.02.2026 / fot. Zbigniew Kosycarz / KFP

dodaj do koszyka wszystkie wyświetlone zdjęcia